6 LƯU Ý KHI THỰC HIỆN QUAN TRẮC MÔI TRƯỜNG TẠI TP.HCM THEO CÔNG VĂN 38174/SNNMT-CCBVMT

Quan trắc môi trường là hoạt động quan trọng giúp doanh nghiệp theo dõi chất lượng nước thải, khí thải và đánh giá hiệu quả của các công trình xử lý chất thải trong quá trình sản xuất, kinh doanh.

Tuy nhiên, thời gian gần đây, một số doanh nghiệp gặp khó khăn khi thực hiện quan trắc môi trường do các tổ chức cung cấp dịch vụ quan trắc thông báo tạm dừng hoặc gián đoạn hoạt động. Điều này gây ảnh hưởng đến kế hoạch lấy mẫu, phân tích và hoàn thiện hồ sơ môi trường của nhiều cơ sở.

Trước tình hình đó, Cục Môi trường đã ban hành Công văn số 4028/MT-CLMT ngày 19/10/2026, hướng dẫn triển khai một số nội dung liên quan đến hoạt động quan trắc môi trường.

Tiếp đó, theo thông tin được công bố về Công văn số 38174/SNNMT-CCBVMT ngày 02/11/2026, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM triển khai các nội dung liên quan đến hoạt động quan trắc môi trường đối với các dự án, cơ sở trên địa bàn Thành phố.

Những nội dung này đặc biệt đáng chú ý đối với doanh nghiệp đang thực hiện quan trắc nước thải, khí thải định kỳ theo giấy phép môi trường.

Vậy doanh nghiệp cần lưu ý những gì? Nếu chưa tìm được đơn vị quan trắc hoặc đã lấy mẫu nhưng chưa có kết quả thì cần xử lý ra sao?

Dưới đây là 6 nội dung quan trọng doanh nghiệp cần nắm rõ.

2. Sáu lưu ý quan trọng khi thực hiện quan trắc môi trường

2.1. Không tìm được đơn vị quan trắc: Doanh nghiệp cần lưu giữ đầy đủ hồ sơ

Trong trường hợp doanh nghiệp không tìm được tổ chức cung cấp dịch vụ quan trắc phù hợp, việc đầu tiên cần thực hiện là lưu giữ đầy đủ tài liệu chứng minh quá trình tìm kiếm và liên hệ.

Các hồ sơ nên được lưu trữ bao gồm:

• Tài liệu thể hiện quá trình tìm kiếm, liên hệ với các tổ chức quan trắc môi trường.
• Email, báo giá, văn bản trao đổi hoặc thông báo từ đơn vị quan trắc.
• Hợp đồng đã ký kết với đơn vị quan trắc (nếu có).
• Tài liệu thể hiện nguyên nhân khách quan khiến hoạt động quan trắc chưa thể thực hiện.

Việc lưu giữ hồ sơ có ý nghĩa quan trọng trong quá trình giải trình với cơ quan quản lý nhà nước khi có yêu cầu.

Đặc biệt, doanh nghiệp cần hiểu rằng việc không tìm được đơn vị quan trắc không mặc nhiên đồng nghĩa được miễn trách nhiệm thực hiện quan trắc.

Theo hướng dẫn tại Công văn 4028/MT-CLMT, chủ dự án và cơ sở cần chủ động lựa chọn tổ chức cung cấp dịch vụ quan trắc đáp ứng điều kiện và phạm vi năng lực theo quy định hiện hành.

Góc nhìn kỹ thuật: Doanh nghiệp nên chủ động tìm kiếm nhiều đơn vị quan trắc thay vì chỉ phụ thuộc vào một nhà cung cấp dịch vụ. Điều này giúp hạn chế nguy cơ gián đoạn kế hoạch lấy mẫu khi đơn vị được lựa chọn gặp sự cố.

2.2. Chưa có kết quả quan trắc không đồng nghĩa được miễn nghĩa vụ quan trắc

Đây là nội dung doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý để tránh hiểu sai quy định.

Theo hướng dẫn tại Công văn 4028/MT-CLMT, trách nhiệm thực hiện quan trắc định kỳ của chủ dự án, cơ sở được xác định theo quy định pháp luật và các thông số, tần suất ghi trong giấy phép môi trường.

Pháp luật hiện hành không quy định việc tự động gia hạn, hoãn hoặc chuyển nghĩa vụ quan trắc định kỳ sang kỳ tiếp theo chỉ vì doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc tìm kiếm đơn vị thực hiện.

Bên cạnh đó, cần phân biệt rõ giữa hai nội dung:

Thứ nhất: Nghĩa vụ quan trắc môi trường

Doanh nghiệp phải thực hiện quan trắc theo đúng đối tượng, thông số và tần suất được quy định trong giấy phép môi trường và pháp luật hiện hành.

Thứ hai: Nghĩa vụ phí bảo vệ môi trường

Việc xác định phí bảo vệ môi trường đối với nước thải trong trường hợp chưa có kết quả quan trắc hoặc thuộc trường hợp bất khả kháng được thực hiện theo quy định về phí tương ứng.

Cụ thể, Nghị định 346/2025/NĐ-CP có quy định về việc xác định phí bảo vệ môi trường đối với nước thải trong những trường hợp này.

Tuy nhiên, việc áp dụng cách xác định phí không đồng nghĩa doanh nghiệp được miễn nghĩa vụ quan trắc chất thải.

Doanh nghiệp cần nhớ: Chưa có kết quả quan trắc không có nghĩa là đã hoàn thành nghĩa vụ quan trắc.

2.3. Trong thời gian chưa thể thực hiện quan trắc, cơ sở vẫn phải kiểm soát quá trình vận hành

Một trong những yêu cầu quan trọng nhất là doanh nghiệp không được buông lỏng công tác kiểm soát hệ thống xử lý chất thải trong thời gian chưa có kết quả quan trắc.

Đối với hệ thống xử lý nước thải, việc duy trì vận hành ổn định có vai trò trực tiếp đến chất lượng nước đầu ra.

Doanh nghiệp cần thực hiện các công việc sau:

Kiểm soát quá trình vận hành:

• Vận hành hệ thống xử lý nước thải đúng quy trình kỹ thuật.
• Theo dõi lưu lượng nước thải đầu vào và đầu ra.
• Kiểm tra pH, DO và các thông số vận hành phù hợp với công nghệ.
• Theo dõi tình trạng bùn hoạt tính, khả năng lắng và hoạt động của hệ vi sinh.
• Kiểm tra máy bơm, máy thổi khí, thiết bị khuấy trộn và hệ thống châm hóa chất.

Theo dõi chất lượng nước thải:

• Có thể sử dụng thiết bị đo nhanh để kiểm tra một số thông số phù hợp.
• Sử dụng thiết bị quan trắc tự động nếu hệ thống đã được trang bị.
• Lấy và lưu mẫu phục vụ công tác quản lý, kiểm soát nội bộ.

Quản lý hồ sơ vận hành:

• Ghi chép đầy đủ nhật ký vận hành.
• Lưu trữ dữ liệu đo đạc và kết quả kiểm tra nội bộ.
• Ghi nhận các sự cố, biện pháp khắc phục và tình trạng hoạt động của thiết bị.

Các biện pháp trên giúp doanh nghiệp theo dõi tình trạng hệ thống, kịp thời phát hiện dấu hiệu bất thường và hạn chế nguy cơ chất lượng nước thải đầu ra không đạt yêu cầu.

Lưu ý: Việc đo nhanh, lấy mẫu nội bộ hoặc theo dõi thông số vận hành không thay thế nghĩa vụ quan trắc theo quy định pháp luật và giấy phép môi trường.

2.4. Đã lấy mẫu nhưng đơn vị quan trắc không thể phát hành kết quả: Xử lý thế nào?

Đây là tình huống khá phức tạp vì doanh nghiệp đã thực hiện hoạt động lấy mẫu nhưng chưa thể nhận được phiếu kết quả quan trắc hợp lệ.

Nguyên nhân có thể xuất phát từ việc đơn vị quan trắc bị đình chỉ, tạm dừng hoạt động hoặc gặp vấn đề trong quá trình phân tích mẫu.

Trong trường hợp này, doanh nghiệp cần phối hợp với đơn vị liên quan để rà soát các nội dung sau:

Bước 1: Kiểm tra hồ sơ lấy mẫu

• Thời gian và vị trí lấy mẫu.
• Biên bản lấy mẫu và thông tin bàn giao mẫu.
• Phương pháp lấy mẫu và các thông số cần phân tích.

Bước 2: Kiểm tra tình trạng mẫu

• Điều kiện bảo quản và vận chuyển.
• Thời gian lưu giữ mẫu.
• Tình trạng mẫu và khả năng tiếp tục phân tích.

Bước 3: Xác định phương án xử lý

Nếu mẫu vẫn đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, doanh nghiệp có thể phối hợp chuyển mẫu đến tổ chức khác đáp ứng điều kiện và phạm vi năng lực để tiếp tục phân tích.

Trường hợp mẫu không còn đáp ứng yêu cầu kỹ thuật hoặc không thể có kết quả quan trắc hợp lệ, doanh nghiệp cần chủ động lựa chọn đơn vị phù hợp để thực hiện quan trắc lại đối với các thông số chưa có kết quả hợp lệ trong thời gian sớm nhất.

Việc lựa chọn phương án xử lý cần căn cứ vào tình trạng thực tế của mẫu và yêu cầu kỹ thuật, không nên sử dụng kết quả phân tích không bảo đảm tính hợp lệ.

2.5. TP.HCM tăng cường phối hợp thống kê nhu cầu quan trắc môi trường

Một trong những nội dung đáng chú ý của hướng dẫn là việc phối hợp giữa cơ quan quản lý và các chủ dự án, cơ sở nhằm thống kê nhu cầu quan trắc môi trường trong kỳ tiếp theo.

Việc thống kê này giúp cơ quan quản lý nắm bắt nhu cầu thực tế, hỗ trợ doanh nghiệp chủ động tìm kiếm đơn vị quan trắc và bố trí thời gian thực hiện phù hợp.

Đối với doanh nghiệp, cần chủ động:

• Rà soát giấy phép môi trường và nghĩa vụ quan trắc hiện hành.
• Thống kê các thông số cần thực hiện quan trắc.
• Xác định tần suất và thời điểm lấy mẫu.
• Chuẩn bị hồ sơ, thông tin cần thiết để phối hợp khi được yêu cầu.
• Chủ động phản ánh khó khăn trong quá trình tìm kiếm tổ chức quan trắc.

Việc phối hợp sớm giúp hạn chế tình trạng tập trung lấy mẫu vào cùng một thời điểm, gây quá tải cục bộ cho các tổ chức cung cấp dịch vụ quan trắc.

2.6. Doanh nghiệp cần chủ động lập kế hoạch cho kỳ quan trắc tiếp theo

Thay vì đợi đến sát thời hạn mới tìm kiếm đơn vị lấy mẫu, doanh nghiệp nên xây dựng kế hoạch quan trắc môi trường theo năm.

Một kế hoạch quan trắc cơ bản cần xác định:

Nội dung	Công việc cần thực hiện
Hồ sơ pháp lý	Kiểm tra giấy phép môi trường
Thông số quan trắc	Xác định các chỉ tiêu cần phân tích
Tần suất	Rà soát tần suất theo giấy phép
Đơn vị thực hiện	Lựa chọn tổ chức đáp ứng điều kiện và phạm vi năng lực
Thời gian	Chủ động bố trí lịch lấy mẫu
Kết quả	Kiểm tra và lưu trữ phiếu kết quả hợp lệ

Đối với các cơ sở thuộc đối tượng phải thực hiện quan trắc tự động, liên tục nhưng thiết bị đang ngừng hoạt động, doanh nghiệp cần khẩn trương khắc phục để đưa hệ thống hoạt động trở lại theo quy định.

Trong thời gian thiết bị gặp sự cố, cần thực hiện các biện pháp quan trắc thay thế khi thuộc trường hợp pháp luật yêu cầu, đồng thời lưu trữ và gửi dữ liệu theo quy định.

Việc lập kế hoạch sớm không chỉ giúp doanh nghiệp hạn chế rủi ro quá hạn mà còn tạo điều kiện để bố trí nhân sự, kinh phí và phối hợp với đơn vị quan trắc hiệu quả hơn.

3. Doanh nghiệp cần làm gì để kiểm soát hệ thống xử lý nước thải khi chưa có kết quả quan trắc?

Từ góc độ kỹ thuật, việc kiểm soát hệ thống xử lý nước thải cần được duy trì thường xuyên, không phụ thuộc vào việc đã nhận được phiếu kết quả quan trắc hay chưa.

Một hệ thống xử lý nước thải hoạt động ổn định cần được theo dõi đồng thời nhiều yếu tố:

Đối với hệ thống xử lý sinh học:

• Kiểm tra khả năng hoạt động của hệ vi sinh.
• Theo dõi DO trong bể hiếu khí.
• Kiểm tra tình trạng bùn hoạt tính và khả năng lắng.
• Theo dõi pH và tải lượng ô nhiễm đầu vào.
• Kiểm tra hiện tượng bọt, bùn nổi, bùn trôi hoặc vi sinh suy giảm.

Đối với thiết bị cơ khí và điện:

• Kiểm tra máy bơm nước thải.
• Theo dõi hoạt động máy thổi khí.
• Kiểm tra thiết bị khuấy trộn.
• Kiểm tra hệ thống châm hóa chất.
• Bảo trì định kỳ các thiết bị và hệ thống điều khiển.

Đối với công tác quản lý:

• Ghi nhận thông số vận hành theo ca.
• Lưu hồ sơ bảo trì, sửa chữa.
• Theo dõi lượng hóa chất sử dụng.
• Kiểm soát lượng bùn thải phát sinh.
• Lưu trữ kết quả kiểm tra nội bộ.

Đặc biệt, nếu phát hiện dấu hiệu nước sau xử lý đổi màu, có mùi bất thường, độ đục tăng hoặc bùn bị trôi ra ngoài, doanh nghiệp cần kiểm tra nguyên nhân và có biện pháp khắc phục kịp thời.

Không nên đợi đến kỳ quan trắc tiếp theo mới đánh giá hiệu quả hoạt động của hệ thống.

4. Dương Vinh – Đồng hành cùng doanh nghiệp trong quản lý và xử lý nước thải

Công tác quan trắc môi trường chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi cùng với việc kiểm soát và vận hành hệ thống xử lý chất thải đúng kỹ thuật.

Một hệ thống xử lý nước thải được thiết kế phù hợp, vận hành ổn định và bảo trì đúng cách sẽ giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong việc kiểm soát chất lượng nước đầu ra.

Với kinh nghiệm trong lĩnh vực môi trường, Công ty TNHH TM – DV Công Nghệ Môi Trường Dương Vinh cung cấp các giải pháp:

• Tư vấn, thiết kế hệ thống xử lý nước thải theo đặc thù ngành nghề.
• Thi công hệ thống xử lý nước thải.
• Cải tạo, nâng cấp hệ thống xử lý nước thải hiện hữu.
• Kiểm tra, đánh giá tình trạng vận hành hệ thống.
• Hỗ trợ kỹ thuật và khắc phục sự cố trong quá trình vận hành.

Dương Vinh hướng đến việc xây dựng các giải pháp phù hợp với điều kiện thực tế của từng công trình, góp phần nâng cao hiệu quả xử lý, tối ưu chi phí vận hành và hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện tốt công tác bảo vệ môi trường.

DƯƠNG VINH – TƯ VẤN, THIẾT KẾ, THI CÔNG VÀ CẢI TẠO HỆ THỐNG XỬ LÝ NƯỚC THẢI.

📞 Hotline: 0989 188 034

🌐 Website: https://enviduongvinh.com

5. Kết luận

Công văn 38174/SNNMT-CCBVMT và nội dung hướng dẫn tại Công văn 4028/MT-CLMT là những thông tin doanh nghiệp tại TP.HCM cần quan tâm khi thực hiện nghĩa vụ quan trắc môi trường.

Trong bối cảnh hoạt động quan trắc có thể gặp gián đoạn, doanh nghiệp cần chủ động lưu trữ hồ sơ, lựa chọn đơn vị thực hiện phù hợp, duy trì kiểm soát quá trình vận hành và chuẩn bị kế hoạch cho kỳ quan trắc tiếp theo.

Đừng đợi đến khi có sự cố hoặc đến kỳ kiểm tra mới quan tâm đến hệ thống xử lý nước thải. Chủ động kiểm soát hôm nay chính là giải pháp hạn chế rủi ro môi trường ngày mai.

Dương Vinh – Đồng hành cùng doanh nghiệp trên hành trình xử lý nước thải hiệu quả và phát triển bền vững.