Nước đầu ra nhìn trong, các chỉ tiêu phân tích vẫn đạt yêu cầu nhưng khu vực hệ thống xử lý nước thải lại xuất hiện mùi hôi? Đây là tình trạng không hiếm gặp tại các hệ thống xử lý nước thải sinh hoạt và nước thải sản xuất.

Nhiều doanh nghiệp cho rằng nước đã trong thì hệ thống đang hoạt động tốt. Tuy nhiên, màu sắc của nước không phản ánh đầy đủ hiệu quả xử lý, đặc biệt đối với vấn đề mùi.

Vậy tại sao nước thải sau xử lý vẫn có mùi? Nguyên nhân nằm ở đâu và doanh nghiệp cần làm gì để khắc phục?

1. Vì sao nước thải sau xử lý vẫn có mùi?

Mùi trong hệ thống xử lý nước thải thường liên quan đến quá trình phân hủy chất hữu cơ, thiếu oxy, tích tụ bùn hoặc phát sinh các hợp chất chứa lưu huỳnh và nitơ.

Một số mùi thường gặp:

• Mùi trứng thối: thường liên quan đến khí H₂S.
• Mùi khai: có thể liên quan đến NH₃.
• Mùi chua, lên men: thường xuất hiện khi chất hữu cơ bị phân hủy trong điều kiện thiếu oxy.
• Mùi bùn, mùi hữu cơ: thường do bùn tích tụ lâu ngày hoặc quá trình xử lý sinh học không ổn định.

Đặc biệt, mùi có thể phát sinh ở bể điều hòa, bể thiếu khí, bể sinh học, bể chứa bùn, khu vực ép bùn hoặc đường ống, chứ không nhất thiết xuất phát từ bể cuối cùng.

2. Nước trong có đồng nghĩa với nước thải đã được xử lý tốt?

Không hoàn toàn.

Nước sau xử lý có thể nhìn bằng mắt thường khá trong nhưng vẫn tồn tại các vấn đề mà mắt thường không thể nhận biết.

Ví dụ:

• COD, BOD vẫn có thể cao.
• Amoni có thể chưa được xử lý ổn định.
• Tổng Nitơ có thể chưa đạt yêu cầu.
• Vi sinh vật trong bể sinh học hoạt động không hiệu quả.
• Có thể tồn tại các hợp chất gây mùi ở nồng độ thấp.

Ngược lại, một hệ thống có nước đầu ra tương đối trong nhưng khu vực vận hành vẫn có mùi có thể đang gặp vấn đề ở một công đoạn khác của quy trình.

Vì vậy, khi đánh giá một hệ thống xử lý nước thải, không nên chỉ dựa vào màu và độ trong của nước mà cần xem xét đồng thời các thông số vận hành và kết quả phân tích chất lượng nước.

3. Những nguyên nhân phổ biến khiến hệ thống xử lý nước thải có mùi

3.1. Bể điều hòa bị thiếu oxy

Bể điều hòa có nhiệm vụ tiếp nhận và ổn định dòng nước thải trước khi đưa sang các công đoạn tiếp theo.

Nếu bể điều hòa không được khuấy trộn hoặc sục khí phù hợp, chất hữu cơ có thể lắng xuống đáy và bắt đầu phân hủy trong điều kiện yếm khí.

Khi đó, các hợp chất gây mùi có thể phát sinh và lan ra khu vực xung quanh.

Dấu hiệu thường gặp:

• Nước trong bể có màu sẫm.
• Có lớp cặn hoặc bùn lắng dưới đáy.
• Xuất hiện mùi hôi rõ rệt khi mở nắp bể.
• Mùi tăng lên khi hệ thống vận hành với tải thấp trong thời gian dài.

3.2. Bể sinh học hoạt động không ổn định

Đối với hệ thống xử lý sinh học, vi sinh vật đóng vai trò quan trọng trong việc phân hủy các chất hữu cơ và chuyển hóa các hợp chất nitơ.

Nếu điều kiện vận hành không phù hợp, quần thể vi sinh có thể bị ảnh hưởng.

Một số nguyên nhân thường gặp:

• DO quá thấp hoặc quá cao.
• pH không phù hợp.
• Tải lượng ô nhiễm thay đổi đột ngột.
• Thiếu dinh dưỡng.
• Lượng bùn sinh học không phù hợp.
• Bùn quá già hoặc quá trẻ.
• Hệ thống sục khí phân phối không đều.

Khi đó, hiệu quả xử lý có thể giảm và mùi hôi có thể xuất hiện tại các bể sinh học.

3.3. Bùn tích tụ quá nhiều

Đây là một trong những nguyên nhân doanh nghiệp thường bỏ qua.

Trong quá trình vận hành, bùn sinh học và chất rắn sẽ tích tụ trong hệ thống. Nếu không kiểm soát và xả bùn phù hợp, bùn có thể lưu giữ quá lâu và phát sinh quá trình phân hủy yếm khí.

Kết quả là:

Bùn tích tụ → thiếu oxy → phân hủy yếm khí → phát sinh khí/mùi → ảnh hưởng khu vực xung quanh.

Do đó, việc kiểm soát MLSS, SRT, lượng bùn dư và tần suất xả bùn cần được thực hiện phù hợp với từng hệ thống.

3.4. Hệ thống thu gom hoặc đường ống bị ứ đọng

Không phải lúc nào mùi hôi cũng xuất phát từ công nghệ xử lý.

Đường ống, hố ga, song chắn rác hoặc bể thu gom nếu có chất rắn, dầu mỡ và cặn tích tụ cũng có thể trở thành nguồn phát sinh mùi.

Đặc biệt với các hệ thống có nước thải chứa nhiều chất hữu cơ, dầu mỡ hoặc chất rắn, tình trạng này càng dễ xảy ra nếu công tác vệ sinh không được thực hiện định kỳ.

3.5. Khu vực chứa và xử lý bùn phát sinh mùi

Bùn sau xử lý chứa lượng lớn chất hữu cơ và vi sinh vật. Nếu bùn được lưu giữ quá lâu hoặc khu vực chứa bùn không được quản lý tốt, mùi hôi có thể phát sinh đáng kể.

Vì vậy, khi kiểm tra hệ thống có mùi, cần kiểm tra cả:

• Bể chứa bùn.
• Máy ép bùn.
• Khu vực lưu chứa bùn.
• Nước tách bùn.
• Đường ống dẫn bùn.

4. Làm thế nào để xác định chính xác nguồn gây mùi?

Thay vì chỉ sử dụng hóa chất khử mùi để xử lý tạm thời, doanh nghiệp nên xác định nguyên nhân gốc.

Có thể kiểm tra theo trình tự:

Bước 1: Xác định vị trí xuất hiện mùi

Kiểm tra từng khu vực:

Hố thu → bể điều hòa → bể sinh học → bể lắng → bể khử trùng → bể chứa bùn → khu vực ép bùn.

Việc xác định vị trí giúp khoanh vùng nguyên nhân nhanh hơn.

Bước 2: Kiểm tra các thông số vận hành

Một số thông số cần quan tâm gồm:

• pH.
• DO.
• MLSS.
• SV30.
• Lưu lượng.
• Tải lượng COD/BOD.
• Amoni.
• Nitrat/Nitrit.
• Lượng bùn dư và tần suất xả bùn.

Bước 3: Kiểm tra thiết bị

Cần kiểm tra:

• Máy thổi khí.
• Đĩa phân phối khí.
• Máy khuấy.
• Bơm tuần hoàn.
• Bơm bùn.
• Hệ thống hút và xử lý mùi nếu có.

Một máy thổi khí vẫn chạy nhưng lượng khí cấp thực tế không đủ cũng có thể khiến quá trình sinh học hoạt động kém hiệu quả.

5. Giải pháp xử lý mùi hôi từ hệ thống nước thải

Tùy nguyên nhân thực tế, giải pháp có thể bao gồm:

Điều chỉnh chế độ sục khí

Đảm bảo lượng oxy cung cấp phù hợp với tải lượng ô nhiễm và công nghệ xử lý.

Điều chỉnh lượng bùn

Kiểm soát lượng bùn trong bể sinh học, tránh tình trạng bùn quá nhiều hoặc lưu giữ quá lâu.

Vệ sinh và hút bùn định kỳ

Đặc biệt chú ý các khu vực có khả năng tích tụ cặn như hố thu, bể điều hòa và bể chứa bùn.

Kiểm soát pH và tải lượng

Khi nước thải đầu vào biến động mạnh về lưu lượng hoặc nồng độ ô nhiễm, cần có phương án điều hòa và vận hành phù hợp.

Xử lý nguồn phát sinh mùi

Nếu mùi phát sinh tại khu vực kín hoặc bể chứa, có thể xem xét các giải pháp như thu gom khí, thông gió và xử lý mùi bằng công nghệ phù hợp.

Quan trọng nhất, không nên chỉ dùng hóa chất hoặc chế phẩm khử mùi để che lấp mùi hôi khi chưa xác định được nguyên nhân.

6. Khi nào doanh nghiệp nên kiểm tra lại toàn bộ hệ thống?

Doanh nghiệp nên tiến hành kiểm tra hệ thống khi xuất hiện một hoặc nhiều dấu hiệu:

• Mùi hôi tăng bất thường.
• Nước đầu ra thay đổi màu hoặc độ trong.
• Bùn nổi hoặc bùn lắng bất thường.
• DO trong bể sinh học không ổn định.
• Máy thổi khí hoạt động liên tục nhưng hiệu quả xử lý giảm.
• Chỉ tiêu đầu ra có xu hướng tăng.
• Hệ thống thường xuyên phải bổ sung hóa chất hoặc chế phẩm để duy trì vận hành.
• Mùi xuất hiện trở lại dù đã xử lý nhiều lần.

Đây có thể là dấu hiệu cho thấy hệ thống đang có vấn đề về vận hành, thiết bị hoặc tải lượng, cần được kiểm tra tổng thể thay vì chỉ xử lý phần ngọn.

7. Dương Vinh – Giải pháp vận hành và xử lý nước thải toàn diện

Một hệ thống xử lý nước thải hoạt động hiệu quả không chỉ được đánh giá bằng việc “nước có trong hay không”, mà cần xem xét tổng thể từ chất lượng nước đầu vào, công nghệ xử lý, thiết bị, vi sinh, bùn và chế độ vận hành.

Với kinh nghiệm trong lĩnh vực thiết kế – thi công – vận hành – bảo trì hệ thống xử lý nước thải, Dương Vinh cung cấp giải pháp phù hợp với đặc điểm nước thải và điều kiện vận hành thực tế của từng doanh nghiệp.

Dương Vinh hỗ trợ:

• Khảo sát và đánh giá hệ thống xử lý nước thải.
• Kiểm tra nguyên nhân hệ thống phát sinh mùi.
• Tối ưu chế độ vận hành.
• Bảo trì, cải tạo hệ thống xử lý nước thải.
• Cung cấp và thay thế thiết bị.
• Công nghệ xử lý sinh học AAO, MBR và các giải pháp phù hợp.
• Vận hành và bảo trì hệ thống xử lý nước thải.

Đừng chỉ tìm cách “khử mùi”. Hãy tìm đúng nguyên nhân khiến mùi phát sinh.

Một hệ thống được vận hành đúng ngay từ bên trong sẽ giúp doanh nghiệp ổn định chất lượng nước đầu ra, hạn chế mùi hôi và giảm các chi phí xử lý phát sinh không cần thiết.